Дерек көзі: Жасанды интеллект Жасанды интеллект көптеген мамандықтың мазмұнына әсер етіп, адам мен технология арасында міндеттердің бөлінуін біртіндеп өзгертіп жатыр, деп хабарлайды NaizaNews.kz Kazinform-ға сілтеме жасап. Бағалауларға сәйкес, Қазақстандағы 4 млн-ға жуық қызметкердің еңбек функциялары елеулі өзгеріске ұшырауы мүмкін.
Дүниежүзілік экономикалық форумның Future of Jobs Report 2025 есебіне сәйкес, 2030 жылға қарай Қазақстандағы қызметкерлерге қажетті негізгі дағдылардың шамамен 40%-ы өзгеруі ықтимал. Жұмыс берушілердің 58%-ы цифрлық қолжетімділіктің кеңеюін бизнесті өзгертетін негізгі факторлардың бірі деп санайды, ал шамамен 70%-ы қажетті дағдылардың тапшылығын басты кедергілердің қатарына жатқызады.
ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің зерттеуі де ықтимал өзгерістердің ауқымын көрсетеді. Зерттеу 1278 кәсіби топта еңбек ететін 9,2 млн қызметкерді қамтыған. Нәтижесінде 562 кәсіби топтағы 4 млн-ға жуық адамның еңбек қызметі айтарлықтай өзгеруі мүмкін екені анықталған. Бұл зерттеуге қамтылған еңбек нарығының шамамен 44%-ына тең.
Алайда бұл осы адамдардың барлығы жұмыссыз қалады деген сөз емес. Негізгі өзгеріс еңбек функцияларының қайта бөлінуімен байланысты болады. Қайталанатын операциялар, ақпарат іздеу, деректерді өңдеу және үлгілік құжаттарды әзірлеу сияқты міндеттердің бір бөлігін технологиялар атқара алады. Ал шешім қабылдау, нәтижені тексеру және жауапкершілік адамда қалады.
Қазір Қазақстандағы еңбек міндеттерінің 43%-ын негізінен адам орындайды. Тағы 31%-ы маман мен технологияның бірлескен жұмысына тиесілі, ал 26%-ы технологиялар арқылы орындалады. 2030 жылға қарай технологиялардың үлесі 39%-ға дейін өсуі мүмкін.
HR және мемлекеттік қызмет саласындағы Qazaq Expert Club сарапшысы Асқар Есімсейітов еңбек нарығындағы мұндай өзгерістер жасанды интеллект кең тарамай тұрып-ақ цифрландырумен бірге басталғанын атап өткен.
Оның пікірінше, жасанды интеллект бұл үдерісті одан әрі жеделдетеді. Қазірдің өзінде ИИ клиенттердің стандартты сұрақтарына жауап беріп, құжаттарды талдап, хаттардың жобасын дайындап және көптеген күнделікті операцияны адамнан жылдам орындай алады.
Қандай мамандықтар көбірек өзгереді
Технологияның ықпалы ең алдымен қайталанатын және стандартталған міндеттері көп салаларда байқалады.
Еңбек министрлігінің бағалауынша, 2035 жылға қарай 562 мамандық трансформациялануы мүмкін. Тағы 46 мамандық сақталады, бірақ бұл салаларда жұмыспен қамтылғандар саны азаюы ықтимал. 14 мамандық толық автоматтандыру қаупіне тап болуы мүмкін. Сонымен қатар еңбек нарығында 33 жаңа мамандық пайда болады деп күтіледі.
Толық автоматтандыру қаупі жоғары мамандықтардың қатарында мәтін өңдеу операторлары, мәтін терушілер, деректер енгізу мамандары және корректорлар аталады. Олардың атқаратын стандартты жұмыстарының едәуір бөлігін алгоритмдер орындай алады.
Соған қарамастан технологиялардың дамуы еңбекке деген сұранысты толық жоймайды. Керісінше, жұмыспен қамту құрылымы мен қызметкерлерге қойылатын талаптар өзгереді.
Қазақстанға қандай мамандар қажет болады
Болжам бойынша, 2035 жылға дейін Қазақстанға шамамен 2,9 млн маман қажет болады. Оның 1,8 миллионы немесе 62%-ы жұмысшы мамандықтарына тиесілі.
Мұндай сұраныс қазірдің өзінде байқалады. Жыл басынан бері Enbek.kz платформасында 845 мың бос жұмыс орны жарияланған. Оның 432 мыңы немесе 51%-ы жұмысшы мамандықтарына қатысты.
Асқар Есімсейітовтің айтуынша, алдағы сұраныс тек IT саласымен шектелмейді. Инженерлер, энергетиктер, құрылысшылар, көлік және логистика, электрондық коммерция саласының мамандары, сондай-ақ білікті жұмысшылар қажет болып қала береді.
Адамдармен тікелей қарым-қатынасты қажет ететін салаларда да мамандарға сұраныс сақталады. Олардың қатарында медицина, білім беру, күтім және әлеуметтік қызметтер бар.
Мамандарды даярлау жүйесі өзгереді
Қызметкерлерді қайта даярлау еңбек нарығындағы өзгерістердің маңызды бөлігіне айналады.
Бұл үдеріс қазірдің өзінде басталып жатыр. Мәселен, «Қазақтелеком» бұған дейін күнделікті әкімшілік міндеттердің бір бөлігін виртуалды ИИ-агенттерге беріп, еңбек жүктемесін қайта бөлу жоспары туралы хабарлаған.
Еңбек нарығындағы өзгерістер білім беру жүйесіне де жаңа талаптар қойып отыр. Қазақстандағы 763 колледжде 556 мың студент білім алады. Биыл 160 мамандық бойынша 3 мыңнан астам білім беру бағдарламасы жаңартылған.
Сонымен қатар қысқа мерзімді микробіліктілік бағдарламаларын дамыту жұмыстары басталды.
Жасанды интеллектпен жұмыс істеу дағдыларына оқыту да кеңейіп келеді. Қазірдің өзінде 706 мыңнан астам студент ИИ бойынша базалық курстардан өткен.
Жыл соңына дейін Кәсіптерді трансформациялау ұлттық орталығын толық іске қосу жоспарланған. Оның негізгі міндеттерінің бірі — жаңа мамандықтардың пайда болуын болжау және еңбек нарығына қажетті құзыреттерді анықтау.
Қандай дағдылар маңызды болады
Кәсіби біліммен қатар технологияларды жұмыс барысында тиімді пайдалану қабілеті де барған сайын маңызды болмақ.
QS Quacquarelli Symonds бағалауынша, Қазақстандағы мамандықтардың 53%-дан астамында жекелеген функцияларды ішінара автоматтандыру мүмкіндігі бар. Ал жұмыс күшінің шамамен 70%-ында жасанды интеллект арқылы еңбек өнімділігін арттыру әлеуеті орташа немесе жоғары деңгейде бағаланады.
Бұл барлық маман бағдарламашы болуы керек дегенді білдірмейді. Ең маңыздысы — жасанды интеллектіні өз кәсібінде тиімді құрал ретінде қолдануды үйрену.
Өз саласын жақсы білетін және ИИ мүмкіндіктерін пайдалана алатын бухгалтер, заңгер, HR-маман, маркетолог немесе менеджер еңбек нарығында қосымша артықшылыққа ие болуы мүмкін.
Мұндай өзгерістер HR саласында да байқалады. Жасанды интеллект бос жұмыс орнының сипаттамасын дайындап, жүздеген түйіндемені өңдеп және кандидаттарды бастапқы іріктеуден өткізе алады. Алайда маманның компанияға сәйкестігін, ұжымға бейімделуін және кәсіби дамуын бағалау әлі де HR-маманның міндеті болып қала береді.
Сарапшылар жаңа жағдайда маңызды дағдылардың қатарына технологияларды тез меңгеру, аналитикалық ойлау, коммуникация, бейімделу және үздіксіз білім алуды жатқызады.
Артықшылық жинақталған білім көлемімен ғана емес, жаңа құралдарды игеріп, өз дағдыларын үнемі жаңартып отыру қабілетімен де анықталатын болады.