Источник: Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қазақстанда азаматтардың зейнетақы жинақтарын қорғаудың тиімді әрі ашық моделіне көшу жұмыстары жалғасуда, деп хабарлайды NaizaNews.kz ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне сілтеме жасап.
Бұл жұмыс әлеуметтік саланы жаңғырту аясында Ұлттық Банк және Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорымен бірлесіп жүргізіліп жатыр. Министрлік мәліметінше, зейнетақы жинақтарының сақталуына берілетін мемлекеттік кепілдік өзгеріссіз қалады. Әлеуметтік кодекстің 217-бабына сәйкес, мемлекет БЖЗҚ-дағы міндетті зейнетақы жарналары мен міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының нақты енгізілген сомасының сақталуына кепілдік береді.
2027 жылдан бастап зейнеткерлік жасқа жеткен салымшыларға инфляция айырмасын біржолғы өтеуді көздейтін бюджеттік кіші бағдарлама оңтайландырылады. Ведомство бұл қадам зейнетақы жүйесін икемді, кәсіби басқарылатын және ұзақ мерзімді нақты табыстылыққа бағытталған жүйеге айналдыру реформаларының бір бөлігі екенін түсіндірді.
2026 жылғы қыркүйектен бастап, 2026 жылғы 7 шілдеде қол қойылған заңға сәйкес, зейнетақы жинақтарын басқарудың жаңа тәртібі күшіне енеді. Негізгі өзгеріс бұрынғы шектеулердің алынуына қатысты. Бұған дейін салымшылар жеке инвестициялық портфельді басқарушыларға зейнетақы активтерінің 50%-ынан аспайтын бөлігін ғана бере алса, енді жинақтарының 100%-ына дейін сенімгерлік басқаруға бере алады.
Осылайша, азаматтар зейнетақы қаражатын басқаруда көбірек еркіндікке ие болып, инвестициялық стратегияны өздері таңдай алады. Бұл консервативті тәсіл де, табыстылығы жоғары стратегия да болуы мүмкін. Мұндай жағдайда инфляциялық тәуекелдерді мемлекеттік бюджет есебінен автоматты түрде өтеудің экономикалық негізі төмендейді, өйткені бюджет қаражаты жеке инвестициялық шешімдердің нәтижесін өтеуге жұмсалмауы тиіс.
Сонымен қатар жеке инвестициялық портфельді басқарушылар қаржылық жауапкершілікке ие болады. Теріс инвестициялық нәтиже болған жағдайда олар айырманы өз капиталы есебінен өтеуге міндетті. Оларға кемінде 1,9 млрд теңге немесе 440 мың АЕК көлемінде меншікті капитал және жұмыс тәжірибесі бойынша талаптар қойылады.
Консервативті тәсілді таңдаған салымшылар үшін негізгі басқарушы бұрынғыдай Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі болып қала береді. Әлеуметтік кодексте Ұлттық Банктің зейнетақы активтерінің сақталуын қамтамасыз етуге және ұзақ мерзімді нақты табыстылыққа ұмтылуға міндетті екені бекітілген.
2028 жылға дейінгі стратегиялық жоспар аясында Ұлттық Банкке зейнетақы активтерінің табыстылығын инфляция деңгейінен кемінде 1 пайыздық тармаққа арттыру міндеті қойылған. Инвестициялау жоғары әртараптандыру қағидаттарына сай жүргізіледі. Бұл ретте сапалы шетелдік қаржы құралдары пайдаланылады, ал валюталық активтердің үлесі кемінде 30% деңгейінде сақталады.
Қазіргі уақытта Еңбек министрлігі қолданыстағы зейнетақы жүйесін трансформациялау мәселелері бойынша жұмыс тобын құрды. Оның аясында сақтандыру құрамдасын енгізу, «4+1» моделі, еңбек өтілін 40 жылға дейін есепке алу және Сингапур зейнетақы жүйесінің үлгісі сияқты түрлі тәсілдер қарастырылуда.
Зейнетақы жүйесін жаңғыртудың басты мақсаты — азаматтарды еңбек өтілін ескеретін және жоғалған табысты Халықаралық еңбек ұйымының стандарттарына сәйкес кемінде 40% деңгейінде алмастыруға мүмкіндік беретін БЖЗҚ-дан өмір бойғы үздіксіз төлемдермен қамту.
Үкімет зейнетақы жүйесінің әлеуметтік сақтандыру құрамдасын қалыптастыру бағытында да жұмыс жүргізуде. Ол азаматтардың зейнетақы жинақтарының көлеміне тәуелсіз, бірақ олардың зейнетақы жүйесіне қатысу өтілін ескеретін өмір бойғы тұрақты төлемдерді қамтамасыз етуге бағытталған. Осыған байланысты мемлекеттік кепілдік аясындағы біржолғы өтемақының өзектілігі төмендейді.
Министрлік қабылданып жатқан шаралар әлеуметтік қолдаудың атаулылығын арттыруға, бюджет қаражатын тиімді пайдалануға және қазақстандықтардың ұзақ мерзімді әл-ауқатын қамтамасыз ететін сенімді, ашық әрі табысты зейнетақы жүйесін қалыптастыруға бағытталғанын атап өтті.